DOSYANIN ÖZÜ
Önce bilinmesi gerekenler
- Sigorta ettiren ile sigortalı aynı kişi olmak zorunda değildir.
- Lehtar ve dain-i mürtehin farklı haklara sahiptir.
- Muafiyet ile teminat dışı hâl aynı değildir.
- Halefiyet ile rücu uygulamada karıştırılabilir.
- Pert, rayiç ve sovtaj tek hesap kalemi değildir.
Sözlük nasıl kullanılmalı?
Önce dosyadaki kişiler sigorta ettiren, sigortalı, lehtar, zarar gören, dain-i mürtehin ve sigortacı olarak ayrılır. Sonra riziko, teminat, istisna, muafiyet, limit ve zarar kalemleri yazılır.
Bir kelime poliçede farklı tanımlanmışsa emredici hukuk ve genel şartlar saklı kalmak üzere sözleşmedeki tanım da dikkate alınır.
Kavramı doğru kurmak neden sonucu değiştirir?
Örneğin muafiyet bulunan bir dosyada risk teminat içindedir fakat zararın bir bölümü sigortalıda kalır; istisnada ise belirli risk kapsam dışında olabilir. Halefiyet, ödeme yapan sigortacının üçüncü kişiye geçişini; rücu daha geniş geri isteme ilişkisini anlatabilir.
Yanlış kavram, yanlış belge ve yanlış muhatap seçimine yol açar. Her terimin altındaki ilgili rehber bağlantısı uygulama ayrıntısına götürür.
29 TEMEL KAVRAM
Tanım, örnek ve dosyadaki önemi
Riziko
Sigortayla güvence altına alınan gerçekleşmesi belirsiz olaydır.
- Basit örnek
- Kaskoda çarpma veya çalınma.
- Neden önemli?
- Teminatın hangi olayda çalışacağını belirler.
Sigorta ettiren
Sigorta sözleşmesini kuran ve kural olarak primi üstlenen kişidir.
- Basit örnek
- Çocuğu için sağlık poliçesi yaptıran ebeveyn.
- Neden önemli?
- Beyan ve prim yükümlülüklerinin muhatabını gösterir.
Sigortalı
Menfaati veya sorumluluğu sigortayla korunan kişidir.
- Basit örnek
- İşveren sorumluluk poliçesinde şirket.
- Neden önemli?
- Teminattan kimin yararlanacağını açıklar.
Sigortacı
Ruhsatı kapsamında primi alıp sözleşmedeki rizikoyu üstlenen sigorta şirketidir.
- Basit örnek
- Kasko poliçesini düzenleyen şirket.
- Neden önemli?
- Başvuru, ödeme, ret ve tahkimde doğru muhatabı belirler.
Lehtar
Can sigortasında ödeme yapılması kararlaştırılan kişidir.
- Basit örnek
- Hayat poliçesinde eşin lehtar gösterilmesi.
- Neden önemli?
- Tazminatı kimin talep edebileceğini etkiler.
Dain-i mürtehin
Sigortalı mal üzerinde rehin alacağı bulunan ve poliçede kaydı yer alan alacaklıdır.
- Basit örnek
- Kredili araçta banka.
- Neden önemli?
- Hasar ödemesi ve poliçe değişikliğinde onay ihtiyacını etkileyebilir.
Poliçe
Sigorta sözleşmesinin taraf, riziko, süre, bedel ve teminatlarını gösteren belgedir.
- Basit örnek
- Bir yıllık kasko poliçesi.
- Neden önemli?
- Uyuşmazlığın temel metnidir; tek başına değil ekleriyle okunur.
Zeyilname
Poliçede sonradan yapılan değişikliği gösteren belgedir.
- Basit örnek
- Araç plakasının düzeltilmesi.
- Neden önemli?
- Olay günündeki güncel sözleşme kapsamını belirler.
Teminat
Sigortacının hangi riziko ve zararları hangi sınırla karşılayacağını gösterir.
- Basit örnek
- Kaskoda cam kırılması teminatı.
- Neden önemli?
- Ödeme borcunun maddi sınırını kurar.
Muafiyet
Kapsamdaki zararın belirli tutar veya oranının sigortalı üzerinde bırakılmasıdır.
- Basit örnek
- %2 muafiyet.
- Neden önemli?
- Teminat var olsa da net ödemeyi azaltabilir.
İstisna
Poliçenin güvence dışında bıraktığı olay veya zarar türüdür.
- Basit örnek
- Açıkça hariç tutulan coğrafi bölge.
- Neden önemli?
- Muafiyetten farklı olarak o risk için teminatı kaldırabilir.
Prim
Sigortacının rizikoyu taşıması karşılığında ödenen bedeldir.
- Basit örnek
- Aylık sağlık sigortası taksiti.
- Neden önemli?
- Ödenmemesi sözleşme ve teminat üzerinde sonuç doğurabilir.
Hasar ihbarı
Rizikonun gerçekleştiğinin sigortacıya bildirilmesidir.
- Basit örnek
- Kaza sonrası dosya açılması.
- Neden önemli?
- İnceleme ve sürelerin başlamasını sağlar; tazminat talebinin tüm unsurlarını her zaman içermez.
Eksper
Sigorta konusu risk veya zararı teknik yönden inceleyen lisanslı uzmandır.
- Basit örnek
- Araç onarım kalemlerinin incelenmesi.
- Neden önemli?
- Teknik tespit yapar; hukuki temsil görevi ayrı alandır.
Rayiç
Malın ilgili tarihteki gerçek piyasa değeridir.
- Basit örnek
- Kaza günündeki araç piyasa değeri.
- Neden önemli?
- Pert ve eksik sigorta hesabında temel olabilir.
Sovtaj
Hasarlı malın ekonomik kalıntı değeridir.
- Basit örnek
- Pert aracın hasarlı hâliyle satış değeri.
- Neden önemli?
- Net pert ödemesi ve mülkiyet devriyle birlikte değerlendirilir.
Pert
Onarımın ekonomik veya teknik olarak uygun görülmediği tam/ağır hasar durumudur.
- Basit örnek
- Onarım maliyetinin rayice yaklaşması.
- Neden önemli?
- Rayiç, sovtaj, devir ve ödeme yöntemini değiştirir.
Halefiyet
Sigortacının geçerli ödeme ölçüsünde sigortalının sorumlu üçüncü kişiye karşı hakkına geçmesidir.
- Basit örnek
- Emtia hasarını ödeyen sigortacının taşıyana yönelmesi.
- Neden önemli?
- Çifte tahsili önler ve dava sıfatını belirler.
Rücu
Ödeme yapanın kanun veya sözleşme sebebiyle sorumlu kişiden geri istemesidir.
- Basit örnek
- Sigortacının poliçe ihlali iddiasıyla sigortalıya yönelmesi.
- Neden önemli?
- Rücu sebebi, kusur ve miktar ayrı ispatlanır.
İbra
Alacaklının belirli borcu sona erdirdiğini açıklayan işlemdir.
- Basit örnek
- Ödeme sonrası imzalanan ibraname.
- Neden önemli?
- Kapsamı ve geçerliliği bakiye talebi etkileyebilir.
Beyan yükümlülüğü
Sigortacının risk değerlendirmesi için sorduğu önemli hususların doğru bildirilmesidir.
- Basit örnek
- Sağlık geçmişi sorusuna cevap.
- Neden önemli?
- İhlalin niteliği tazminat ve sözleşme sonucunu etkiler.
Rizikonun ağırlaşması
Sözleşme döneminde riskin önemli ölçüde artmasıdır.
- Basit örnek
- Konutun tehlikeli üretim alanına çevrilmesi.
- Neden önemli?
- Bildirim, prim ve teminat sonucu doğurabilir.
Eksik sigorta
Sigorta bedelinin sigorta değerinden düşük olmasıdır.
- Basit örnek
- 10 milyonluk işyerinin 5 milyon bedelle sigortalanması.
- Neden önemli?
- Kısmi hasarda oranlama gündeme gelebilir.
Aşkın sigorta
Sigorta bedelinin sigorta değerini aşmasıdır.
- Basit örnek
- 1 milyonluk malın 2 milyon bedelle yazılması.
- Neden önemli?
- Sigorta zenginleşme aracı değildir; gerçek zarar aşılmaz.
Müşterek sigorta
Aynı menfaat ve rizikonun birden çok sigortacı tarafından paylarla üstlenilmesidir.
- Basit örnek
- Büyük fabrika riskinin şirketler arasında bölüşülmesi.
- Neden önemli?
- Her sigortacının pay ve sorumluluk sınırını gösterir.
Reasürans
Sigortacının üstlendiği riskin bir bölümünü başka bir sigortacıya devretmesidir.
- Basit örnek
- Büyük havacılık riskinin reasüre edilmesi.
- Neden önemli?
- Kural olarak sigortalının doğrudan poliçe muhatabını değiştirmez.
Sorumluluk sigortası
Sigortalının üçüncü kişilere karşı hukuki sorumluluk riskini güvence altına alır.
- Basit örnek
- İşveren sorumluluk poliçesi.
- Neden önemli?
- Asli sorumluluk ile poliçe borcunun ayrılmasını gerektirir.
Can sigortası
İnsan hayatı, hastalık, kaza veya yaşama bağlı menfaatleri konu alır.
- Basit örnek
- Hayat sigortası.
- Neden önemli?
- Lehtar ve meblağ sigortası kuralları mal sigortasından farklıdır.
Mal sigortası
Bir mal üzerindeki ekonomik menfaati belirli rizikolara karşı korur.
- Basit örnek
- Kasko veya yangın sigortası.
- Neden önemli?
- Gerçek zarar, sigorta değeri ve halefiyet kuralları öne çıkar.
BELGE HARİTASI
Dosyayı hazırlarken
Belge listesi genel başlangıç setidir. Gereksiz sağlık, kimlik veya finans verisini açık iletişim kanallarından göndermeyin.
- Poliçe, genel ve özel şartlar ile zeyilnameler
- Teklif, bilgilendirme formu ve prim ödeme kayıtları
- Riziko veya uyuşmazlığı gösteren tutanak, rapor ve yazışmalar
- Sigorta şirketine yapılan başvuru ve ekleri
- Ret, eksik ödeme, fesih veya kesinti bildirimi
- Tebligat, dekont, fatura ve süre hesabına yarayan belgeler
DOSYA AKIŞI
Altı kontrollü adım
SIK SORULAN SORULAR
Dosya özelinde değişebilen noktalar
Sigorta ettiren ile sigortalı aynı kişi mi?+
Olabilir ama zorunlu değildir. Sözleşmeyi kuran ile menfaati korunan kişi farklı olabilir.
Muafiyet teminat dışılık mıdır?+
Hayır. Muafiyette risk kapsamda olmakla birlikte zararın belirli bölümü sigortalıda kalır.
Halefiyet ile rücu aynı mı?+
Uygulamada yakın kullanılır; halefiyet ödeme ölçüsünde mevcut hakka geçişi, rücu ise kanuni veya sözleşmesel geri istemeyi ifade eder.
RESMÎ KAYNAKLAR
Kontrol edilen mevzuat ve kurum sayfaları
Parasal sınır, teminat ve usul bilgileri işlem tarihinde yeniden doğrulanmalıdır.